Wypędzeni z Warszawy 1944 – Losy dzieci

Na projekt „Wypędzeni z Warszawy 1944 – Losy dzieci” składa się zespół działań, których głównym celem jest pogłębienie wiedzy na temat deportacji ludności, jakie miały miejsce w Warszawie od sierpnia do października 1944 roku. W okresie II wojny światowej żadne miasto europejskie nie ucierpiało tak jak Warszawa i jej mieszkańcy, gdy po bohaterskiej obronie stolicy we wrześniu 1939 roku niemiecki okupant wprowadził bezwzględne krwawe represje, które trwały przez cały okres okupacji.

Straty ludności Warszawy szacuje się na około 200 tysięcy zabitych (w tym 70 tysięcy zamordowanych) i około 700 tysięcy wypędzonych. Po kapitulacji Powstania 2 października 1944 r., mieszkańcy, którzy do końca walk przebywali w centrum miasta, zostali wygnani z miasta i skazani na poniewierkę.

W okresie od 6 sierpnia do 10 października 1944 r. przez obóz w Pruszkowie przeszło 550 tysięcy osób z Warszawy oraz 100 tysięcy z miejscowości podwarszawskich. Stąd wywieziono na roboty do Niemiec 150 tysięcy osób, a 50 tysięcy do obozów koncentracyjnych. Rannych, bądź niezdolnych do pracy, wywieziono do różnych miejscowości na terenie Generalnej Guberni.

Partnerzy biorący udział w projekcie

Projekt jest wspólnym przedsięwzięciem Muzeum Historycznego miasta stołecznego Warszawy i Archiwum Państwowego miasta stołecznego Warszawy we współpracy z niemiecką Fundacją Stiftung niedersächsische Gedenkstätten.

Autorzy sądzą, że zaproponowany przez nich projekt przyczyni się w sposób znaczący do wzajemnego zrozumienia i pogłębienia zainteresowania problematyką deportacji, jej wpływu na losy indywidualnych ludzi, zarówno ze strony Polaków jak i Niemców, oraz przedstawicieli innych narodów europejskich.

Muzeum Historyczne miasta stołecznego Warszawy od lat zajmuje się problematyką II wojny światowej w Warszawie i zbiera różnorodne pamiątki z nią związane. Do jego zadań będzie więc należało pozyskanie i opracowanie merytoryczne materiałów na potrzeby strony internetowej, przygotowanie wystawy, panelu i katalogu.

W zbiorach Archiwum Państwowego znajduje się wiele dokumentów, które dzięki programowi będą mogły zostać zaprezentowane szerokiej grupie odbiorców. Archiwum, poza udostępnieniem własnych zbiorów, będzie uczestniczyło w przygotowaniu wystawy, panelu i strony internetowej.

Fundacja Stiftung niedersaechsische Gedenkstaetten zajmuje się podobną tematyką na terenie Niemiec, podlega jej m. in. Muzeum w byłym obozie zagłady Bergen-Belsen, w którym byli więzieni m. in. deportowani Warszawiacy. Strona niemiecka udostępni bogate materiały znajdujące się w archiwach i muzeach niemieckich, weźmie też udział w przygotowaniu wystawy i panelu oraz upowszechnieniu efektów prac na stronie internetowej.

Działania programowe

Na program składa się zebranie i opracowanie relacji od świadków wydarzeń w formie nagrań audio i multimedialnych, oraz zebranie i zabezpieczenie, a także digitalizacja relacji pisanych, dokumentów, fotografii i pamiątek, obrazujących ten temat, co pozwoli na stworzenie swego rodzaju archiwum wirtualnego i będzie prezentowane na stronie internetowej w formie wirtualnej ekspozycji poświęconej temu tematowi. Taka forma pozwoli na szeroką dostępność zebranego materiału dla wszystkich zainteresowanych, nie tylko z Polski i Niemiec. Będzie bowiem dostępna również w języku angielskim. W oparciu o zebrane materiały zostanie przygotowana wystawa objazdowa w trzech językach (polski, angielski, niemiecki), która będzie prezentowana w muzeach i placówkach naukowo-kulturalnych i oświatowych Europy. Prezentację badań na temat przymusowego exodusu ludności Warszawy w 1944 roku i podobnych wydarzeń w historii Europy, a także wymianie poglądów wśród zarówno naukowców (historyków, socjologów, politologów), jak i świadków wydarzeń oraz młodzieży, ma służyć otwarty panel o charakterze międzynarodowym, zorganizowany w Muzeum Historycznym miasta stołecznego Warszawy.

Najciekawsze materiały będące plonem całego projektu, w tym najciekawsze fotografie, dokumenty i pamiątki, zostaną zaprezentowane w katalogu w formie albumu.

Cele i adresat

Program stawia sobie za cel opracowanie tematyki, która dotychczas nie była w tym zakresie (losy dzieci), w centrum zainteresowania naukowców, a winna być przedmiotem badań interdyscyplinarnych nie tylko historyków, ale również socjologów, psychologów i politologów.

Program ma umożliwić stworzenie portretu pewnego pokolenia, co łączy się zarówno z aktywizacją osób starszych do opowiedzenia czy spisania swych przeżyć, jak i zachęcenia młodzieży do zainteresowania przeszłością własnej rodziny czy sąsiadów, poszukiwania własnych korzeni. Projekt zapewnia ochronę europejskiego dziedzictwa kulturowego dla przyszłych pokoleń poprzez digitalizację dokumentów i pamiątek znajdujących się w archiwach rodzinnych.

Adresatem całości programu są różne grupy odbiorców. Zwłaszcza dla młodzieży będzie to temat interesujący, który pozwoli się utożsamić z losami jej rówieśników z 1944 roku. Ważnym adresatem programu będą też nauczyciele oraz środowiska naukowe.

Naturalnym adresatem będzie też pokolenie lat 30., którego dzieciństwo przypadło na wyjątkowo tragiczne lata w historii Polski i Europy. Jest sprawą pilną jak najszybsze dotarcie do bezpośrednich świadków tamtych wydarzeń, aby zebrać jak najobszerniejszy materiał dokumentacyjny.

Jesteśmy pewni, że program może zainteresować nie tylko Warszawiaków i Polaków, ale również mieszkańców i turystów z innych krajów europejskich, ponieważ pozwoli z jednej strony skonfrontować opisywane przeżycia z doświadczeniami osobistymi, a z drugiej zaś w inny sposób popatrzeć zarówno na wydarzenia z przeszłości bliższej i dalszej, jak i ułatwić porozumienie między narodami Europy.

Koordynator projektu – Izabela Maliszewska – izabela.maliszewska@muzeumwarszawy.pl

odwiedź serwis internetowy projektu – www.banwar1944.eu