Wystawy

Wystawa główna Rzeczy warszawskie / Gabinet Archeologiczny

Gra, za którą groziła ekskomunika

Młynek to jedna z najstarszych i najbardziej rozpowszechnionych gier na całym świecie. Nie są znane czas i miejsce powstania tej gry. Za najstarsze jej znaleziska uważane są rysunki wyryte na płytkach dachowych świątyni w Kurna w Egipcie wzniesionej około 1440 roku p.n.e. Z pewnością rozmaite warianty gry w młynek, różniące się rysunkiem planszy, znane były na obszarze Cesarstwa Rzymskiego w pierwszych wiekach naszej ery. Gra stała się szczególnie popularna w średniowiecznej Europie, gdzie rozgrywano ją również z użyciem kostek.

Ta rozrywka budziła bardzo silne emocje, często podsycane alkoholem. Podczas gry nierzadko dochodziło do rękoczynów, a gdy fortuna nie sprzyjała, można było oberwać drewnianą planszą po głowie. Bywały też one wykonywane z kamienia. Te z drewna, z czasem składane, można było przenieść w dowolne miejsce. Grami zainteresował się Kościół, który w XVIII w. zakazał tej rozrywki uznając ją za zbyt „pachnącą siarką”. Można więc było stracić nie tylko majątek, ale też głowę. Duchownym, którzy grywali po mszy na plebanii, a bywało, że i w tawernie, groziła ekskomunika.

Datowana na XVII wiek nieduża plansza wykonana została na powierzchni ceramicznej płytki podłogowej. Rysunek wyryto w wilgotnej jeszcze glinie i wypalono. Wzór planszy reprezentuje najbardziej rozpowszechniony w Europie wariant gry.

Płytka, zachowana z niewielkimi tylko uszkodzeniami, to wyjątkowy egzemplarz. Znaleziona została podczas badań archeologicznych w rejonie Wieży Władysławowskiej na Zamku Królewskim. W związku z podjętą w 1971 roku decyzją o odbudowie zniszczonego podczas II wojny światowej Zamku, na jego terenie rozpoczęły się prace archeologiczno-architektoniczne. Początkowo, ze względu na szybkie tempo prac budowlanych i duży zakres badań brały w nich udział wszystkie warszawskie placówki naukowo-badawcze. Od 1973 roku, aż do otwarcia Zamku dla publiczności w 1984 roku badania wykopaliskowe samodzielnie kontynuowali archeolodzy z Muzeum Historycznego m.st. Warszawy, obecnie Muzeum Warszawy, odkrywając coraz to nowe fakty i zabytki dokumentujące najstarsze dzieje grodu i zamku warszawskiego.