Wystawy

Wystawa główna Rzeczy warszawskie / Gabinet Detali Architektonicznych

Kto oprócz Syrenki pływał w Wiśle przed wiekami?

Wpadnę na delfinoryba,

Z okrutną paszczęką ryba:

A na niej stoi chłopiątko,

Z jakąś pałką niebożątko.

Tak Adam Jarzębski w Gościńcu abo krótkim opisaniu Warszawy wydanym w 1643 pisał o rzeźbie, którą widział w królewskim ogrodzie Villa Regia. Do dzisiejszych czasów z kompozycji zachowały się: delfin oraz kupidyn z fragmentem pałki, obie rzeźby znajdują się w zbiorach Muzeum. Wysokiej klasy rzeźba delfina została wykonana zapewne przez włoskiego artystę, a do jej realizacji użyto szarego marmuru z niebieskawymi żyłkami pochodzącego prawdopodobnie z Carrary. Ze względu na morskie konotacje jego wizerunek był popularnym elementem fontann. Symbolika tego ssaka już od starożytności wiązała go nie tylko z wodą, jej gwałtownością i szybkością, ale także miłością oraz przyjemnością. Przedstawienie delfina z kupidynem zamierzającym go uderzyć można odczytać jako walkę z lubieżnością.

W trakcie potopu szwedzkiego Villa Regia została spustoszona, tak jak i cała Warszawa. Wojska szwedzkie rabowały zarówno dobra ruchome jak i detale architektoniczne, które spławiano Wisłą do portów nadmorskich. Jeden z takich ładunków, zawierający detale kamienne z Villi Regi, został zatopiony przez Szwedów po tym jak osiadł na mieliźnie na wysokości ówczesnej wsi Golędzinów (obecnie dzielnica Warszawy Praga-Północ). Podpisem pozostawionym prawdopodobnie przez szwedzkich rabusiów są czytelne na wargach i łbie delfina cyfry oraz imiona i nazwiska jak Joachim Schwebs.

Pierwszą nieudaną próbę odnalezienia zatopionego skarbu podjęto zaraz po zakończeniu wojny ze Szwedami. Jednak dopiero w 1906 roku, blisko 250 lat później, w trakcie kilkudniowych prac prowadzonych pod kierunkiem inżyniera Heliodora Nieciengiewicza (?) warszawscy piaskarze wydobyli część zrabowanych dekoracji. Dzięki opisowi w Gościńcu Władysław Korotyński (1866–1924), historyk i publicysta, biorący udział w ich wydobyciu, odtworzył pochodzenie detali.