Rafael Chwoles (1913–2002)

Był jednym z najbardziej rozpoznawalnych malarzy i grafików uwieczniających Wilno, jego rodzinne miasto. Tam się urodził i tam mieszkał przez wiele lat.

Ukończył żydowskie gimnazjum humanistyczne w Wilnie, a następnie w 1934 roku Żydowską Szkołę Rzemieślniczą „Hilf durch arbet” (Pomoc poprzez pracę). Malarstwa uczył się prywatnie. Zadebiutował w 1933 roku w konkursie, w którym otrzymał nagrodę za portret.

Pierwszą wystawę indywidualną miał w Wilnie w 1938 roku. Był członkiem jednego z ważniejszych żydowskich ugrupowań artystycznych międzywojnia – „Jung Wilne” (Młode Wilno). W 1940 roku został dyrektorem szkoły sztuk plastycznych w Wilejce. Po napaści Hitlera na ZSRR ewakuowany do miasta Gorki (obecnie Niżny Nowogród), w początkowym okresie wojny pracował jako robotnik na kolei. Po wojnie Chwoles wrócił do Wilna i odnalazł siostry, którym udało się przeżyć. Reszta rodziny została zamordowana. Artysta zdołał odbudować swoją pozycję, malował Wilno powojenne, dokumentując zniszczenia, jakich dokonali zarówno naziści, jak i władze sowieckie. Postanowił wyjechać z ukochanego miasta.

W Warszawie, na Pradze, mieszkał wraz z żoną i dwoma synami od 1959 roku. W tym czasie projektował okładki dla wydawnictwa Jidisz Buch, ilustrował książki, malował plakaty teatralne, miał siedem wystaw indywidualnych. Działał w Komisji Kultury w Towarzystwie Społeczno-Kulturalnym Żydów w Polsce. W 1969 roku wyemigrował do Paryża, gdzie zmarł w 2002 roku.

W rodzinnym Wilnie ufundowano tablicę pamiątkową i umieszczono ją na domu, w którym mieszkał. Kilkadziesiąt jego dzieł synowie Milij i Aleksander przekazali wileńskiemu Muzeum Kultury i Tożsamości Litewskich Żydów przy ulicy Pylimo, gdzie są dostępne dla zwiedzających.

Zdjęcie główne: Rafael Chwoles, fot. Aneta Łastik, zb. prywatne

Oprac. Bella Szwarcman-Czarnota