wt., 20.01.2026
18:00–20:00
Seminarium
Kino Syrena
wstęp wolny
Enklawy myśli niezależnej, czyli Warszawska Szkoła Historii Idei | Seminarium Warszawskie
W ostatnim stuleciu polska i stołeczna humanistyka miała i ma wiele obliczy, wśród których pragnęlibyśmy przyjrzeć się Warszawskiej Szkole Historii Idei – zatem intelektualnemu środowisku historyków, filozofów i socjologów w latach 50. i 60. XX wieku tworzących myślowy kolektyw, swoistą konstelację instytucjonalną i personalną – z zachowaniem odrębności refleksji poszczególnych postaci, m.in. Bronisława Baczki, Leszka Kołakowskiego, Jerzego Szackiego, Andrzeja Walickiego czy Krzysztofa Pomiana oraz uczniów tej szkoły, czyli m.in. Małgorzaty Szpakowskiej, Andrzeja Mencwela czy Marka J. Siemka. Dla WSHI znaczącymi osobami byli Adam Schaff, Tadeusz Kroński, Nina Assorodobraj-Kula i Stanisław Ossowski. Do dzisiaj toczą się spory o status tej formacji intelektualnej i o jej wspólnotowość. Jak zastanawiała się ponad dekadę temu Marta Bucholc:
„Na czym polegał sukces WSHI? Na tym zapewne, że było to – obok „starej gwardii” filozofów przedwojennych, w tym zwłaszcza przedstawicieli szkoły lwowsko-warszawskiej i środowisk filozofii chrześcijańskiej związanych w przeważającej mierze z KUL – jedyne liczące się środowisko filozoficzne w Polsce powojennej, którego członkowie zdołali później zapewnić sobie uznanie poza Polską czy blokiem wschodnim, potwierdzając tym samym jakość swojej twórczości. Najwybitniejsi członkowie szkoły stali się wizytówkami polskiej filozofii i nauki w ogólności (jak Leszek Kołakowski, Andrzej Walicki, Jerzy Szacki) oraz kluczowymi postaciami nadającymi ton polskiemu życiu intelektualnemu przez wiele lat aż po dziś dzień, także dzięki swojej pozycji akademickiej w kraju i za granicą”.
Podczas Seminarium zamierzamy przypomnieć okoliczności powstania WSHI, rozpoznać wartości, jakim hołdowała, usytuować tę szkołę w kontekście innych ówczesnych warszawskich i polskich formacji humanistycznych, jak również wskazać adresy ważne dla jej funkcjonowania.
Udział wezmą:
dr hab. Andrzej Gniazdowski, prof. IFiS PAN (ur. 1964) – profesor nadzwyczajny w Instytucie Filozofii i Socjologii Polskiej Akademii Nauk. Specjalizuje się w historii idei, filozofii politycznej i antropologii filozoficznej. Jego badania koncentrują się na historii ruchu fenomenologicznego, filozofii politycznej w Niemczech, metodologii Warszawskiej Szkoły Idei oraz historii radykalizmu. Jego publikacje obejmują m.in. książki pt. „Behemot polski. Zajazdy krytyczno-polityczne” (2018) czy „Antynomie radykalizmu. Fenomenologia polityczna w Niemczech 1914–1933” (2015). Ostatnio opublikował wraz z Pavlem Barkouskim – przedstawicielem ds. odrodzenia narodowego w Zjednoczonym Gabinecie Przejściowym Swiatlany Cichanouskiej – książkę „Przebudzenie Białorusi. Studia z fenomenologii rewolucji” (wyd. polskie i białoruskie, 2025). Jest współtłumaczem wykładów Martina Heideggera o Fryderyku Nietzschem na język polski.
prof. dr hab. Andrzej Mencwel (ur. 1940) – krytyk, eseista, historyk literatury i kultury polskiej, prozaik. Urodzony w Tarnobrzegu, do szkół chodził w Jeleniej Górze i w Żarach, studiował w Uniwersytecie Warszawskim (polonistykę i filozofię), gdzie następnie wykładał (z przerwą 1968–1975) kilkadziesiąt lat. Profesor nauk humanistycznych, wypromował sporo magistrów (w Warszawie i Białymstoku) i ponad dwudziestu doktorów (w tym trzech honorowych). Prezes honorowy Polskiego Towarzystwa Kulturoznawczego. Wydał m.in. książki zatytułowane: „Etos lewicy. Esej o narodzinach kulturalizmu polskiego” (1990, 2009), „Przedwiośnie czy potop” (tom 1 – 1997, tom 2 – 2019), „Wyobraźnia antropologiczna” (2006, nowe wydanie w przygotowaniu), „Stanisław Brzozowski. Postawa krytyczna. Wiek XX” (2014), „Nauczyciele i przyjaciele” (2010, 2023), „Książka o Kulturze” (2024).
prof. dr hab. Jacek Migasiński (ur. 1946) – studia w Instytucie Filozofii Uniwersytetu Warszawskiego w latach 1964–1969, zakończone pracą magisterską „Cogito u Maine de Birana”. Doktorat „Między filozofią a konfesją. U podstaw spirytualistycznej ontologii Louisa Lavelle’a” obroniony w 1978 roku w UW. Habilitacja tamże w 1997 roku na podstawie monografii „W stronę metafizyki. Nowe tendencje metafizyczne w filozofii francuskiej połowy XX wieku”. Tytuł profesora w 2012 roku. W czasie pracy w Uniwersytecie Warszawskim pełnił różne funkcje administracyjne, m.in. kierownika Zakładu Historii Filozofii Nowożytnej (od 1998 roku do przejścia na emeryturę w 2018 roku) oraz dziekana Wydziału Filozofii i Socjologii UW (w latach 2008–2012). Przez osiemnaście lat, do 2010 roku, miał regularne wykłady w ramach tzw. grantu rektorskiego w Instytucie Filozofii Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. Główne obszary zainteresowań naukowych to: filozofia nowożytna i współczesna, fenomenologia francuska. Autor m.in. książek o tytułach „Filozofia nowożytna. Postacie / Idee / Problemy” (2011), „W stronę fenomenologii niezjawiskowej. Fragmenty pewnej historii” (2019) oraz „Oblicza przemocy. Od wersji totalitarnych do kryzysu liberalnej demokracji” (2025).
Prowadzący: dr hab. Mikołaj Madurowicz, dr Paweł E. Weszpiński
Miejsce: Kino Syrena w Muzeum Warszawy (Rynek Starego Miasta 42, parter, wejście przez drewnianą bramę od ul. Nowomiejskiej)
Organizatorzy: Muzeum Warszawy, Centrum Badań nad Kulturą Warszawy Uniwersytetu Warszawskiego, Wydział Geografii i Studiów Regionalnych Uniwersytetu Warszawskiego
Partner edukacji Muzeum Warszawy – PGE Polska Grupa Energetyczna S.A.
