czw., 26.03.2026
18:00–20:00
Muzeum Warszawy
udział bezpłatny
Kataryniarz, kościarka i uliczny grajek – o dźwiękach warszawskich placów, ulic i podwórzy
Spotkanie z Martą Michalską, Leszkiem Zmazą i Janem Emilem Młynarskim.
Jak brzmiała Warszawa, zanim zdominował ją warkot silników i szum współczesnej technologii? „Kataryniarz, kościarka i uliczny grajek – o dźwiękach warszawskich placów, ulic i podwórzy” to spotkanie poświęcone dźwiękowej tożsamości stolicy, która choć ulotna, stanowi fundament niematerialnego dziedzictwa miasta. Podczas spotkania nadstawimy uszu i wsłuchamy się w dźwięki dawnych ulic i typów warszawskich: od tajemniczych zawołań kościarki czy ostrzyciela noży, po melodie grane przez ulicznych grajków, które nawet dziś wywołują uśmiech. Przyjrzymy się krajobrazowi akustycznemu Warszawy, rekonstruując piosenki, głosy i zawołania, które tworzyły – a niektóre nadal tworzą – unikalną, oddolną historię przestrzeni miejskiej. Rozmowa o historycznych dźwiękach miasta będzie pretekstem do dyskusji o tym, jak brzmi Warszawa współczesna.
Zamiast tworzyć nostalgiczną, wyidealizowaną pocztówkę z dźwiękami stolicy, przyjrzymy się surowej rzeczywistości dawnych „nośników dźwięku”. Czy kataryniarz warszawski był artystą, czy raczej zleceniobiorcą, wykonującym ciężką, fizyczną pracę? Kim była kościarka i dlaczego dziś nikt o niej nie pamięta? Czym jest muzyczny folklor miasta i jak go badać? Porozmawiamy także o tym, czym jest symfonia podwórkowa i o odwiecznym sporze o to, gdzie kończy się muzyka, a zaczyna uciążliwy hałas. Zastanowimy się, co łączy dawny uliczny gwar ze współczesną audiosferą miasta.
Wydarzenie realizowane jest w ramach działań poświęconych odkrywaniu Niematerialnej Warszawy oraz badań nad warszawskimi tradycjami przekazywanymi z pokolenia na pokolenie.
Marta Michalska – doktorka historii, badaczka dźwięków w przeszłości; pisze, redaguje, czasem śpiewa. Pisze i opowiada o tym, jak doświadczamy dźwięków wokół nas oraz jak możemy badać dźwięki, które już rozpadły się w historycznym szumie. Szczególnie interesują ją tematy dźwiękowych wyobraźni w ujęciu filozoficznym oraz metody badania historii społecznej i kulturowej w XIX i XX wieku. Interesuje się wykonawstwem muzyki nowej, prowadzi spacery dźwiękowe i warsztaty, które otwierają uszy na otoczenie dźwiękowe. Dla magazynu „Glissando” prowadziła dwujęzyczny numer audiopapers na temat archiwów dźwiękowych, jej teksty można znaleźć w „Glissandzie”, na portalu Gdańsk – Miasto Literatury czy Miesięczniku ZNAK. W Radiu Kapitał prowadzi audycję o kulturze dźwięku LARMO. Nie ma swojego ulubionego dźwięku, ale lubi, kiedy inni odkrywają swoje własne.
Leszek Zmaza – rodowity ochocianin, kataryniarz warszawski, wyłoniony w konkursie Muzeum Rzemiosł Artystycznych i Precyzyjnych pod koniec lat 70. Od dziecka interesował się muzyką, przez kilka lat występował w Teatrze Narodowym. Jako stołeczny kataryniarz pracował kilkanaście lat, do początku lat 90. Jak mówi, znał na Starym Mieście każdego, był człowiekiem-instytucją. W pracy poznał m.in. Michaiła Gorbaczowa, Neila Armstronga i Lecha Wałęsę. Był bohaterem wywiadów, karykatur, reportaży, grał w filmach i programach. Występował także na wielkich scenach, w tym na Festiwalu w Opolu z piosenką „Goń karuzelo”. Zainicjował i zorganizował pierwszy Międzynarodowy Festiwal Kataryniarzy, który odbył się w Warszawie, a także wystawę muzyki mechanicznej.
Jan Emil Młynarski – Perkusista, producent, wokalista, radiowiec. Laureat Fryderyka, Nagrody Miasta Stołecznego Warszawy, „Mateusza” Trójki. Absolwent szkoły Drummers Collective w Nowym Jorku. Lider przedsięwzięć muzycznych na polu muzyki niezależnej, eksperymentalnej i jazzu. Założyciel Warszawskiego Combo Tanecznego, w której gra na bandżoli i śpiewa tradycyjne warszawskie piosenki. Nagrał też płytę „Młynarski Plays Młynarski”, poświęconą twórczości ojca – Wojciecha Młynarskiego. Razem z Marcinem Maseckim tworzy Jazz Band Młynarski-Masecki, w którym wykonuje przedwojenny repertuar taneczny. W 2024 roku wydał swoją pierwszą solową płytę jako perkusista (“Gambit”). Od 2018 roku prowadzi w radiu autorski program muzyczny poświęcony polskiej muzyce rozrywkowej do 1949 roku. Angażuje się również w działania na rzecz ochrony niematerialnego dziedzictwa stolicy – jako członek eksperckiego zespołu przy Biurze Kultury m.st. Warszawy wskazał m.in. fenomen polskiego tanga jako nośnika depozytu kulturowego.
Ilustracja: Drzeworyt Stefana „Ster” Rassalskiego, zbiory Muzeum Warszawy (MHW 2147), grafika została wykadrowana
Partner edukacji Muzeum Warszawy – PGE Polska Grupa Energetyczna S.A.
