Czym jest miasto? Istota i trwanie

Konferencja Czym jest miasto? Istota i trwanie odbędzie się w dniach 13—15 kwietnia 2026 roku w Muzeum Warszawy oraz Instytucie Historii im. T. Manteuffla PAN, obie organizacje znajdują się przy Rynku Starego Miasta w Warszawie.

Czym jest miasto?

Zdefiniowanie, czym jest miasto, nastręcza(ło) wielu problemów. Miasto jako skupisko ludzi zajmujących się nie tylko handlem, rzemiosłem i działalnością rolniczą definiowano głównie poprzez jego wielkość, gęstość zaludnienia czy spełniane funkcje. Istotną cechą większych organizmów miejskich jest jednak także ich trwanie.

Miasta od swych początków były z jednej strony źródłem innowacji i kultury, z drugiej jednak wielkim zagrożeniem same w sobie. Były miejscem wybuchu groźnych epidemii, przyciągały obce armie, padały pod naporem żywiołów. Jeśli jednak spełniały istotne funkcje, okazywały się trwalsze niż niszczące je siły.

Aż do XIX/XX wieku miasta były w istocie wielkimi cmentarzyskami, w których więcej ludzi umierało, niż się rodziło. Dlatego trwałość miasta opierała się zawsze na sile przyciągania nowych mieszkańców. Ci zaś nieśli ze sobą nieraz nowe pomysły oraz świeże siły i geny. Dzięki temu możliwe było, że miasta tworzyły się na nowo i odtwarzały, opierając się w ten sposób wszelkim niszczycielskim siłom.

Temat ten jest dziś szczególnie aktualny – w obliczu wojen, rosnącej liczby katastrof naturalnych związanych ze zmianami klimatycznymi oraz coraz większego spadku dzietności.

Celem drugiej odsłony naszej konferencji varsavianistycznej jest namysł nad istotą miejskości poprzez analizę kategorii trwania w szerokiej perspektywie. Interesuje nas w szczególny sposób przypadek Warszawy, jednak nie chcemy odwracać uwagi od innych miast w europejskim kręgu kulturowym.

Interesują nas takie kwestie jak:

kataklizmy, na które narażone były miasta, takie jak wojny, epidemie, żywioły naturalne;
odbudowy po zniszczeniach wszelkiego typu, odradzanie się miasta lub jego części.

Chcielibyśmy poddać analizie takie kwestie jak:

funkcje pełnione przez miasto poprzez wieki, które umożliwiały odradzanie się na nowo,
a także instytucje miejskie, które ułatwiały rozrost miasta mimo zaistniałych tragedii;
kwestie demograficzne: jakie czynniki i w jaki sposób wpłynęły na fakt, że miasta nie wymierały w dawnych wiekach?
długie trwanie miejsc, instytucji i funkcji miasta, np. dzielnic o specyficznym charakterze etnicznym, instytucji finansowych (np. targowisk i banków) czy kulturalnych (np. teatrów, a szczególnie muzeów i ich roli w podtrzymywaniu pamięci o mieście przy wszystkich jego metamorfozach) oraz miejsc związanych z handlem, kultem lub nauką;
oraz wszelkie refleksje związane z tak pojętym fenomenem miasta.

Informacje organizacyjne

Zapraszamy wszystkich zainteresowanych badaczy i badaczki z różnych dziedzin nauki: historii, historii sztuki i architektury, archeologii, etnologii i antropologii kultury, architektury, socjologii, geografii oraz nauk o kulturze, religii i sztuce.

Zgłoszenia (abstrakty i krótkie CV) prosimy przesyłać do dnia 31 stycznia 2026 roku poprzez załączony formularz na adres poczty elektronicznej (varsovia@ihpan.edu.pl) : FORMULARZ ZGŁOSZENIA NA KONFERENCJĘ

Powiadomienia o akceptacji zgłoszeń prześlemy do 28 lutego 2026 roku.

Celem konferencji jest także wydanie monografii naukowej, dlatego będziemy prosić o przesłanie pisemnej wersji Państwa refleksji na temat trwania miast do 31 sierpnia 2026 roku.

Nie pobieramy żadnych opłat konferencyjnych.

Komitet Naukowy Konferencji

Barbara Arciszewska, Instytut Historii Sztuki UW
Błażej Brzostek, Muzeum Warszawy / Wydział Historii UW
Robert Blobaum, West Virginia University
Jarosław Czubaty, Wydział Historii UW
Matthieu Gillabert, Université de Fribourg
Andrzej Karpiński, Instytut Historii PAN
Jerzy Kochanowski, Instytut Historii Sztuki UW
Mikołaj Madurowicz, Wydział Geografii i Studiów Regionalnych UW
Halina Manikowska, Instytut Historii PAN, emerita
Joanna Nalewajko-Kulikov, Instytut Historii PAN
Marta Rakoczy, Instytut Kultury Polskiej UW
Małgorzata Rozbicka, Wydział Architektury Politechniki Warszawskiej
Andrzej Sołtan, Towarzystwo Miłośników Historii w Warszawie

Sekretarze

Aleksander Łupienko, Instytut Historii PAN
Krzysztof Zwierz, Muzeum Warszawy

Partner edukacji Muzeum Warszawy – PGE Polska Grupa Energetyczna S.A.

www.gkpge.pl