Kuchnie warszawskie. Od mieszczańskich stołów do nowej gastronomii

Publikacja „Kuchnie warszawskie. Od mieszczańskich stołów do nowej gastronomii” zabiera czytelników w fascynującą podróż przez stołeczną historię… od kuchni. To barwna opowieść o tym, co i gdzie jedli mieszkańcy Warszawy od średniowiecza aż po współczesność.

Autorzy i autorki prowadzą nas przez dawne jadłospisy, „pasibrzuszkowe” rozkosze XIX wieku, szemrane szynki i modne lokale dwudziestolecia, kultowe bary PRL-u oraz dynamiczny kulinarny krajobraz po 1989 roku. Książka pokazuje też, jak zmieniały się kuchenne wnętrza, sposoby gotowania i strategie radzenia sobie z niedoborami w czasach kryzysów i wojen. To publikacja, która łączy solidne badania z anegdotą i wspomnieniem – dzięki czemu smakuje jak najlepsza opowieść.

Autorkami i autorami tekstów są: Lena Ignaczak, Łukasz Klesyk, Łukasz Modelski, Zuzanna Różańska-Tuta, Marta Sikorska i Katarzyna Stańczak-Wiślicz. Oprawę graficzną — projekt, ilustracje i skład — przygotowało to/studio (Aleksandra Nałęcz-Jawecka i Tomasz Kędzierski).

Książka w sprzedaży w księgarniach Muzeum Warszawy i online.

W Mozaice ważną rolę odgrywały także napoje. Lokal dysponował kostkarką do lodu, a do drinków podawano plastikowe słomki. Serwowano piwa Okocim i Żywiec, wodę sodową z niebieskich syfonów i mineralną mazowszankę. Starsza młodzież chętnie sięgała po sangrię i modne wówczas wermuty — ciociosan albo martini rosso. Młodsi pili coca-colę. „Wtedy — wspomina pani Marianna [wieloletnia pracownica kuchni w Mozaice] — to był trunek ekskluzywny, cenowo zbliżony do wina”. Rzeczywiście coca-cola, która pojawiła się w Polsce w 1972 roku, swoje kosztowała — w 1976 roku za litrową butelkę trzeba było zapłacić 27 złotych, przy przeciętnym miesięcznym wynagrodzeniu wynoszącym 4281 złotych. Mozaika serwowała ją nie tylko solo, ale też w postaci koktajlu Biała Cola — z mlekiem (w proporcjach 200/50 ml). Socjalistyczny slogan „Pij mleko!” nabrał nowego znaczenia.

Fragment eseju Łukasza Klesyka Migawki z PRL. Warszawska gastronomia w ośmiu opowieściach

Redakcja merytoryczna: Lena Ignaczak, Zuzanna Różańska-Tuta
Autorki i autorzy: Lena Ignaczak, Łukasz Klesyk, Łukasz Modelski, Zuzanna Różańska-Tuta, Marta Sikorska, Katarzyna Stańczak-Wiślicz
Projekt graficzny, skład, ilustracje: Aleksandra Nałęcz-Jawecka, Tomasz Kędzierski / to-studio.pl
Redaktorki prowadzące: Dorota Nowak, Marta Szotkowska
Wydawca: Muzeum Warszawy, Wydanie I, Warszawa 2025
Format: 165 × 220 mm
Oprawa: miękka ze skrzydełkami
Liczba stron: 192

Biogramy autorek i autorów

LENA IGNACZAK – Historyczka sztuki, jej zainteresowania badawcze obejmują sztukę współczesną, projektowanie oraz historię społeczną. Pracowała w Muzeum Sztuki w Łodzi, współpracowała z Królikarnią oraz pismami artystycznymi „Exit”, „Format”, „Orońsko”. Od 2016 roku pracuje w Muzeum Warszawy w Dziale Badań nad Historią Warszawy i Zbiorami. Współkuratorka Gabinetu Opakowań Firm Warszawskich na wystawie głównej oraz kilku wystaw czasowych, m.in. Zwierzęta w Warszawie. Tropem relacji, Rzeczy do zabawy. Edward Manitius i jego wytwórnia, Na miejscu i na wynos. Kuchnia warszawska. Koordynatorka Pracowni Karola i Mariusza Tchorków oraz Katy Bentall.

ŁUKASZ KLESYK – Publicysta kulinarny i alkoholowy, redaktor. Sekretarz redakcji magazynu o winie, jedzeniu i podróżach „Trybuszon”, były redaktor przewodnika restauracyjnego „Gault & Millau Polska”, miesięczników „Kuchnia”, „Magazyn Wino” i kwartalnika „Ferment”. Autor opowiadania Święty Antoni z pudełka, zamieszczonego w antologii Grażki Lange Warszawa. Moje wspaniałe miasto (2015), i książek: Oko ryby. Impresje z Półwyspu Helskiego — o rybakach helskich i rybach bałtyckich (wraz z fotografikiem Tomkiem Sikorą, 2010), a także Między wódką a zakąską (wraz z szefem kuchni Aleksandrem Baronem, 2017). W stolicy zakochany od szóstego roku życia.

ŁUKASZ MODELSKI – Historyk sztuki i kuchni. Prowadzi Drogę przez mąkę — audycję o związkach kultury i kulinariów w radiowej Dwójce. Autor programów o historii kuchni w TVP Historia, artykułów i książek poświęconych tej tematyce, m.in. Piąty smak. Rozmowy przy jedzeniu (2014), Pyszne przypadki. Niewiarygodne historie słynnych dań (2024). Pisywał m.in. w „Przekroju”, „Tygodniku Powszechnym”, „Spotkaniach z zabytkami”, „Polityce” i „Twoim Stylu”. Kurator festiwali historyczno–kulinarnych. Na kanale „Mówią Weki” odtwarza dawne dania, prowadzi również uczestniczącą obserwację warszawskiej gastronomii.

ZUZANNA RÓŻAŃSKA-TUTA – Archeolożka, jej zainteresowania badawcze to przede wszystkim archeologia średniowiecza i antropologia kulturowa. Uczestniczka wielu badań wykopaliskowych w Polsce i na Bliskim Wschodzie. Autorka artykułów naukowych w czasopismach branżowych. Jej działania zawodowe koncentrują się wokół średniowiecznych i wczesnonowożytnych materiałów ceramicznych. Od 2009 roku pracuje w Muzeum Warszawy, obecnie w Dziale Badań nad Historią Warszawy i Zbiorami. Kuratorka Gabinetu Archeologicznego na wystawie głównej, współkuratorka wystawy Na miejscu i na wynos. Kuchnia warszawska.

dr MARTA SIKORSKA – Historyczka, badaczka literatury kulinarnej i popularyzatorka wiedzy o dawnej kuchni, związana z Centrum Dziedzictwa Kulinarnego Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. Autorka książki Smak i tożsamość. Polska i niemiecka literatura kulinarna w XVII wieku (2019) oraz współautorka opracowania staropolskich receptur kulinarnych w serii „Monumenta Poloniae Culinaria”(t. 6, 7; 2016, 2017). Jej najnowsza publikacja to edycja źródłowa książki Minny Hooff Marta. Godna zaufania doradczyni w sztuce kulinarnej z 1866 roku, przygotowana wspólnie z dr Anną Mikołajewską i dr Katarzyną Szczerbowską-Prusevicius.

dr KATARZYNA STAŃCZAK-WIŚLICZ – Historyczka, adiunktka w Instytucie Badań Literackich PAN, członkini zespołu Archiwum Kobiet. Jej zainteresowania badawcze to historia społeczna Polski po 1945 roku ze szczególnym uwzględnieniem historii kobiet oraz historia kultury popularnej w latach 1945–1989. Autorka książki Opowieści o trudach życia. Narracje zwierzeniowe w popularnej prasie kobiecej XX wieku (2012), współautorka monografii Kobiety w Polsce 1945–1989. Nowoczesność, równouprawnienie, komunizm (wraz z Małgorzatą Fidelis, Barbarą Klich-Kluczewską i Piotrem Perkowskim, 2020). Członkini Komisji Historii Kobiet przy Komitecie Nauk Historycznych PAN.