Dzieci i zdrowie. Medykalizacja dzieciństwa i dziecięce koncepcje zdrowia

Konferencja 19-20 listopada 2026 roku

Call for Papers

W 1909 roku Janusz Korczak/Henryk Goldszmit jako czynny, rozwijający swoje doświadczenie lekarz opublikował tekst Dzieci troski. „Jeżeli […] rodzice – pisał – uważnie wpatrzą się w rozwój swojego potomstwa, dostrzegą pewne drobne zawahania, małe odchylenia od idealnej linii normalnego rozwoju, przeżyją niejedną drobną troskę. Zauważą wówczas, patrząc czujnym a rozumnym okiem uzbrojonym w jasnowidzenie własnej dlań miłości i cudzego doświadczenia, że krzywa rozwoju ma swe liczne załamania, że zarówno fizyczny, jak i duchowy rozwój dziecka nie odbywał się zawsze jednakowo pogodnie, beztroskliwie, stale postępując naprzód – że przeciwnie, były w nim wiosny i jesienie, że tam gdzieś w głębi tajemniczego procesu przeobrażania się dziecka w dojrzałego człowieka nie zawsze wszystko odbywało się regularnie, że były chwile jeśli nie groźne, to w każdym razie – wątpliwe” (JK, Dzieła, t. 4, s. 379-380).

Ten kierunek myślenia wpisywał się w rozwój późniejszej medycyny humanistycznej. Korczak – jako zwolennik ruchów higienicznych oraz poprawy warunków życia warstw najmniej uprzywilejowanych – nie tylko dostrzegał, że zdrowie i choroba dziecka to ważne zagadnienia społeczne i polityczne. Podkreślał, że rozwój fizyczny dziecka nie jest automatycznym procesem fizjologicznym, lecz intencjonalną, także psychiczną, dziecięcą pracą, pełną trudnych, ale i fascynujących przeżyć i doświadczeń. Krytykował przemoc wiedzy eksperckiej, także medycznej, która często lekceważy fakt, że rozwój każdego dziecka jest inny, a wystandaryzowane przepisy higieniczne nie pozwalają zdać się na czułość i uważność w trosce o pojedyncze dziecko. Zastanawiał się także nad zasadnością normatywizacji zagadnień zdrowia i rozwoju dziecka oraz jej konsekwencjami dla pracy, nie tylko lekarskiej, z dziećmi.

Podczas kolejnej Konferencji Korczakowskiej – współorganizowanej wraz z Interdyscyplinarnym Zespołem Badań nad Dzieciństwem UW, zajmującym się od lat problematyką dzieciństwa oraz zdrowia dzieci, a także we współpracy z Instytutem Kultury Polskiej i Wydziałem Pedagogicznym UW – chcemy odkryć na nowo tę mocno zapomnianą i niedocenianą część spuścizny Henryka Goldszmita i potraktować ją jako inspirację do refleksji nad współczesnymi wyzwaniami i problemami opieki nad zdrowiem psychicznym i fizycznym dziecka, w tym procesami medykalizacji dzieciństwa oraz reżimów biopolitycznych, którym dzieciństwo jest poddawane. Chcemy także – w duchu nowych i krytycznych studiów nad dzieciństwem – zastanowić się, jak dzieci postrzegają temat zdrowia psycho-fizycznego, zasad zdrowotnych do nich kierowanych; jak reagują na medykalizację różnych wymiarów życia społecznego, w ramach których mówi się o zdrowiu nie tylko fizycznym i psychicznym, ale także emocjonalnym, cyfrowym i społecznym; jak chcą mówić o zdrowiu i jak o nie dbać. Podczas interdyscyplinarnej konferencji, łączącej antropologię, historię, kulturoznawstwo, socjologię, ekonomię i literaturoznawstwo, chcemy podjąć refleksję na tematy następujące:

w jaki sposób przebiegała w Polsce XX wieku edukacja zdrowotna i jak przebiega ona dziś – na początku XXI wieku? Jakie wartości przekazywała i przekazuje, i jakie są tego społeczne i polityczne przyczyny?

w jaki sposób – za pomocą literatury i podręczników szkolnych, a także praktyk życia codziennego wychowywano dzieci do troski o zdrowie, jak wartościowano rozmaite choroby, deficyty, trudności rozwojowe i jak kształtowano dzięki tym narracjom dziecięcy stosunek do życia, innych ludzi i samych siebie?

w jaki sposób same dzieci postrzegały i postrzegają domenę medycyny, psychiatrii i profilaktyki zdrowotnej? W jaki sposób wiążą wyobrażenia na temat siebie i innych z tymi dziedzinami?

jak wyglądały dziecięce praktyki prozdrowotne i jak wyglądają one dziś?

czy w dobie głębokiej merkantylizacji procesów opieki i wychowania dzieci oraz rosnących różnic ich traktowania w skali globalnej, dzieci mają szansę na samodzielny, sprawczy stosunek do własnego zdrowia?

jak dziś myśleć o edukacji prozdrowotnej, jak uwzględniać prawa dziecka w tej dziedzinie i jak działać na rzecz psychicznego o fizycznego zdrowia najmłodszych?

Prosimy o przesyłanie zgłoszeń wystąpień w postaci abstraktów (do 3 000 znaków ze spacjami) wraz z krótkimi biogramami ich Autorów i Autorek do 15.09.2026 r. na adres: dzieciece.autobiografie@gmail.com.

O zakwalifikowaniu na konferencję poinformujemy do 01.10.2026 r.

Program konferencji roześlemy do 15.10.2026 r.

Serdecznie zapraszamy!

Zespół Korczakianum – Pracowni Naukowej Muzeum Warszawy

Interdyscyplinarny Zespół Badań nad Dzieciństwem UW

Instytut Kultury Polskiej UW

Wydział Pedagogiczny UW

Partner edukacji Muzeum Warszawy – PGE Polska Grupa Energetyczna S.A.

www.gkpge.pl