fbpx

Używamy plików cookies do zbierania informacji dotyczących korzystania z serwisu Muzeum Warszawy i jego oddziałów. W każdej chwili możesz zablokować obsługę plików cookies w swojej przeglądarce. Pamiętaj, że zmiany ustawień w przeglądarce mogą ograniczyć dostęp do niektórych funkcji stron internetowych naszego serwisu.

Aktualności

08.02.2021 / Aktualności, Kultura online

Jaskółka czyni modę

Jaskółka czyni modę

Logotyp (z greckiego: λόγος logos – słowo, myśl i τύπος typos – odcisk, obraz) to znak graficzny, który służy identyfikacji. Może być przypisany do instytucji, marki, firmy albo produktu. Jego zadaniem jest wyróżnienie ich wśród konkurencji.

W zbiorach Muzeum Warszawy odnajdziemy wiele przedmiotów oznaczonych takimi symbolami – ich obecność pomaga w atrybucji czy datowaniu muzealiów, a niektóre z logotypów to osobne dzieła sztuki, które cieszą oko swoją wysublimowaną formą i ewokują wspomnienia. Tak z pewnością jest w przypadku logo Mody Polskiej, dzieła Jerzego Treutlera (1931 -2020).

Grafika. Na białym tle czarna sylwetka jaskółki z głową zwróconą w dół w kolorze różowym.

Reprodukcja grafiki dzięki uprzejmości Archiwum Jerzego i Aliny Treutlerów (AJAT).

Ten wybitny polski grafik, uczeń Tadeusza Kulisiewicza, uznany twórca plakatów i znaków firmowych zmarł w ubiegłym roku. Sylwetkę artysty i jego dokonania przypomniało Muzeum Plakatu, które od sierpnia do listopada 2020 roku zaprezentowało wystawę „Jerzy Treutler. Grafik Projektant. Retrospektywa”[1].

Jaskółka – logo Mody Polskiej jest niewątpliwie najbardziej popularnym projektem Jerzego Treutlera. To symbol znany niegdyś wszystkim polskim elegantkom, towarzyszący im przez  40 lat. Moda Polska, założona w 1958 roku i kierowana przez wizjonerkę – autokratkę Jadwigę Grabowską, dbała o identyfikację wizualną – zlecała projekty najlepszym artystom, wówczas u progu kariery. I tak logo zaprojektował w 1958 roku Jerzy Treutler, słynny plakat z głową Nefretete stworzył rok później inny wybitny młody twórca – Roman Cieślewicz, w 1962 roku autorką aranżacji wnętrza firmowego sklepu „Ewa” przy ulicy Wiejskiej została rzeźbiarka Alina Szapocznikow[2].

O zaprojektowanie znaku graficznego Mody Polskiej Treutlera poprosiła Xymena Zaniewska, która chwilowo współpracowała wówczas z Jadwigą Grabowską. Początkująca scenografka zwróciła się do młodego grafika, którego poznała w telewizji. Treutler wspominał, że znak powstał szybko: To był strzał w dziesiątkę. Zrobiłem, zaniosłem, przyjęli [3]. Grafik zaprojektował syntetyczną czarną sylwetkę jaskółki z główką w formie kropki w odcieniu magenta. Wybór koloru uzasadniał:

To była zimna czerwień, magenta (odrobinę rozjaśniona) czy amarant, właśnie na przekór wszechobecnej wówczas, „państwowo-socjalistycznej” czerwieni – cieplejszej z domieszka żółci[4].

Według autora łepek powinien być skierowany w lewy dolny róg.

Napis „moda polska” wykonany został czcionką Paneuropa, minuskułą. Prasa komentowała wówczas nieco uszczypliwie: Moda Polska prezentuje modę polską przez małe „m” i małe „p”.[5] Mimo tych drobnych złośliwości, nie tylko specjaliści są zgodni, że „jaskółka” to jeden z najlepszych polskich znaków firmowych. Ewa Rzechorzek, autorka książki „Moda Polska. Warszawa” pisze:

Wybór jaskółki na logo przedsiębiorstwa „importującego” zagraniczne trendy wydaje się niezwykle trafny. Bo jaskółka to symbol wędrówki, ale i domu[6].

Moda Polska używała tego symbolu konsekwentnie do kresu swojej działalności w 1998 roku. Widniał na metkach, etykietach, opakowaniach firmowych[7], neonach i szyldach sklepowych , na służbowych strojach ekspedientek, a także w postaci broszek, naszyjników, klamerek przy paskach uzupełniających kreacje z Mody Polskiej. Logo reprodukowane było w licznych transformacjach, często niestety bez wiedzy autora[8]. Jaskółka bywała grubsza, chudsza, zmieniał się kolor jej główki, kierunek jej ustawienia.

Anons reklamowy Centrali Państwowego Handlu Wewnętrznego, Repr. za:  „Stolica’ 1979, nr 50, s. 12.

Jaskółkę odnajdziemy także na metkach doszytych do ubiorów, wyprodukowanych przez Modę Polską, przechowywanych w zbiorach Muzeum Warszawy, pochodzących z lat 60. – 90. XX wieku. To naszywki z żakardowym dwubarwnym wzorem, w różnych zestawieniach kolorystycznych, np. czarno – białym, beżowo – białym, doszyte do sukni, spódnic, żakietów czy płaszczy[9].

Metka firmowa Mody Polskiej, doszyta do damskiego płaszcza, Warszawa, lata 80./90. XX w., MHW 30731
Metka firmowa Mody Polskiej, doszyta do spódnicy, Warszawa, lata 80./90. XX w., MHW 31191/b

W zbiorach Muzeum Warszawy mamy także papier firmowy Mody Polskiej z lat 80. XX w., którego wizualnym motywem jest z powtarzający się elegancki Treutlerowski znak czarnej jaskółki i różowo-czerwony napis Paneuropą „moda polska”, ujęte w cienką falistą czarną linię (MHW 29823).

Papier firmowy Mody Polskiej, papier, nadruk barwny, lata 80. XX w., MHW 29823

Wielu warszawiaków pamięta nieistniejący dziś reklamowy mural Mody Polskiej na ścianie budynku przy Marszałkowskiej 91/97, przy skrzyżowaniu z Żurawią, którego elementem była Treutlerowska jaskółka. Został on sfotografowany przez Edwarda Hartwiga w latach 70. XX w. (AN 4022/2/H).

 Na tym samym budynku umieszczony był także neon Mody Polskiej z sześcioma lecącymi jaskółkami.

Edward Hartwig, Wielkoformatowa reklama Mody Polskiej na ścianie budynku przy Marszałkowskiej 91/97, odbitka srebrowo-żelatynowa na papierze fotograficznym, lata 70. XX w., AN 4022/2/H

Oprac. Agnieszka Dąbrowska, Lena Wicherkiewicz


[1] Wystawa Jerzy Treutler. Grafik. Projektant. Retrospektywa, Muzeum Plakatu w Wilanowie, 7 sierpnia – 15 listopada 2020; kuratorka: Ewa Reeves. Por. Jerzy Treutler. Grafik. Projektant. Retrospektywa [katalog wystawy], Warszawa 2020.

[2] Chodzi o kratę dla Salonu Mody Polskiej „Ewa”. Por. fotografia Marka Holzmana  https://artmuseum.pl/pl/archiwum/archiwum-aliny-szapocznikow/323/579 [dostęp 15.01.2021].

[3] Cyt. za.E. Rzechorzek, Moda Polska. Warszawa. Warszawa 2018, s. 166.

[4] Cyt. za. E. Rzechorzek, dz. cyt, s. 162.

[5] Cyt za .E. Rzechorzek, dz. cyt., s. 166.

[6] E. Rzechorzek, dz.cyt., s. 166

[7] Por. anons reklamowy Centrali Państwowego Handlu Wewnętrznego. „Stolica’ 1979, nr 50, s. 12.

[8] E. Rzechorzek, dz. cyt., s. 162 -163. Por projekty firmowego serwisu do kawy i opakowań firmowych autorstwa Jerzego Antkowiaka. Jerzy Antkowiak. Moda Polska [folder towarzyszący wystawie w Centralnym Muzeum Włókiennictwa w Łodzi, 6 października.2018 – 17 marca.2019], Łódź 2018, nlb.

[9] Por. m.in. ubiory: MHW 29440, MHW 29441/a-c, MHW 29445, MHW 29717/a-b, MHW 29818, MHW 30731, MHW 31291/a-b,  MHW 31419, MHW 31420, MHW 31421/1-3.