19.09.2025 / Aktualności, Działalność edukacyjna, Edukacja dla szkół, Edukacja w Izbie Pamięci, Izba Pamięci przy Cmentarzu Powstańców Warszawy
Oferta edukacyjna dla szkół | Izba Pamięci przy Cmentarzu Powstańców Warszawy
Głównym celem naszego programu edukacyjnego jest demilitaryzacja pamięci o Powstaniu Warszawskim i zwrócenie uwagi na los ludności cywilnej. Naszym zadaniem jest przedstawienie wojny jako brutalnego przerwania życia mieszkańców i zniszczenie miasta. Chcemy skupić się również na pokazaniu uczniom mechanizmów, które doprowadzają do konfliktów zbrojnych. Zajęcia edukacyje to szansa na refleksję nad przesłaniem „Nigdy więcej wojny” jako zadaniem i odpowiedzialnością kolejnych pokoleń Polaków.
Głosy pamięci
Pretekstem do przygotowania oferty edukacyjnej jest położenie Izby Pamięci przy Cmentarzu Powstańców Warszawy na Woli oraz treść wystawy stałej – „Głosy pamięci” autorstwa Krzysztofa Wodiczki.
Wystawa jest wyrazem sprzeciwu wobec wojen, a głosy, które możemy na niej usłyszeć – ostrzeżeniem jakie świadkowie tamtych wydarzeń przekazują kolejnym pokoleniom. Pomaga zrozumieć jak doświadczenie sytuacji granicznych jak wojna czy ludobójstwo wpływa na dalsze życie tych, którzy przeżyli. Na wystawie zaprezentowane są głosy świadków i uczestników Powstania Warszawskiego, jednak nie wszystkie z nich wpisują się w narrację o bohaterskim zrywie. Dla odbiorcy jest to okazja do konfrontacji z wszechobecnym cierpieniem jako konsekwencji działań zbrojnych.
Oferta edukacyjna
Oferta edukacyjna Izby Pamięci porusza, z punktu widzenia losu ludności cywilnej podczas Powstania Warszawskiego, najważniejsze zagadnienia dotyczące codzienności 63 dni Powstania. Uczniowie dowiedzą się jak cywile starali się przetrwać kolejne dni okupacji, dlaczego angażowali się w akcje sabotażowe i jakim heroizmem wykazywali się pomagając powstańcom.
Działania edukacyjne Izby Pamięci przy Cmentarzu Powstańców Warszawy to szansa na przywrócenie pamięci tym mieszkańcom Warszawy, których biografie nie trafiły do szkolnych podręczników, czyli świadków i ofiar Rzezi Woli i innych dzielnic oraz uczestników exodusu ocalałych mieszkańców stolicy po Powstaniu.
Szkoły podstawowe - klasy 1-3
Tytuł: Pokój jest drogą
Porozmawiamy o trudnych tematach: wojna i pokój. Konflikty są częścią życia. Większość osób ich nie lubi, chociaż czasem celowo się w nie wdajemy. Skąd się biorą i kiedy prowadzą do wojny?
Głównym celem lekcji jest rozmowa o sensie słów „wojna”, „pokój”, „konflikt”, ale też związanych z nimi: „pacyfizm”, „wolność” i, wreszcie, „tolerancja”. Wojna jest najgorszym złem, a jednak czasem podejmowane są decyzje o rozpoczęciu działań militarnych w nadziei na to, że pomogą zapobiec jeszcze większemu złu, które mogłoby się wydarzyć później. Motywem podjęcia walki zbrojnej może być też uzasadniona potrzeba wolności – bywa silniejsza niż pragnienie życia. Oswoimy emocje wokół wojny i poznamy ciekawe wypowiedzi na temat wojny i pokoju. Stworzymy wspólną pracę upamiętniającą osoby pochowane na Cmentarzu Powstańców Warszawy.
Czas trwania: 60 min
Umiejętności: wiedza na temat istoty wojen, typów konfliktów i mechanizmu eskalacji, znajomość motywacji i ograniczeń pacyfizmu (obrona, inne wartości niż pokój) i związku między szacunkiem a pokojem, aktywne słuchanie, praca w grupie
Dostępność: osoby z niepełnosprawnością ruchową
Tytuł: Warszawa – miasto pokoju
Opis: Spotkanie dla najmłodszych uczniów szkół podstawowych to połączenie projekcji filmu, dyskusji moderowanej przez edukatora oraz spaceru w Parku Powstańców Warszawy. Krótkie aktywności pozwolą skupić się młodym odbiorcom, a narracja dostosowana do wieku, będzie poruszała zagadnienia uniwersalnego przekazu na temat budowania społeczeństwa obywatelskiego. Film „Przesłanie” to kilkuminutowa opowieść pani Wandy Traczyk-Stawskiej, w której uczestniczka Powstania Warszawskiego dzieli się ze słuchaczami refleksjami o postawach obywatelskich, szacunku do drugiego człowieka i odpowiedzialności za pamięć o historii naszego miasta i kraju.
Czego uczy nas przeszłość i jak upamiętniamy historię Warszawy? Jaką opowieść snują drzewa na Cmentarzu Powstańców Warszawy? Na te i inne pytania poszukamy odpowiedzi wśród pomników i drzew w Parku Powstańców Warszawy.
Umiejętności: wprowadzenie w świat wartości: współpracy, solidarności i patriotyzmu; budowanie relacji społecznych; świadomość dziedzictwa narodowego i historii lokalnej.
Dostępność: osoby z niepełnosprawnością ruchową
Szkoły podstawowe - klasy 4-6
Tytuł: Kiedy zaczyna się wojna? (lekcja warsztatowa)
Opis: Uczniowie zapoznają się z mechanizmami, które doprowadzają do konfliktów wojennych oraz będą badać przyczyny uprzedzeń i nienawiści wśród społeczeństwa. Praca warsztatowa z biografiami cywilnych ofiar Powstania Warszawskiego, a także świadków, ich rodzin i bliskich pomoże zrozumieć uczniom, jakie konsekwencje dla cywilów miało Powstanie Warszawskie. Świadectwa zwykłych mieszkańców Warszawy i fragmenty tekstów literackich analizowane podczas zajęć będą przyczynkami do rozmowy z uczniami o niemieckich zbrodniach na cywilach, codziennym życiu podczas okupacji i przykładach oporu cywilnego. Uczniowie dowiedzą się, kiedy zaczyna się konflikt wojenny i jak zmienia codzienność zwykłych ludzi, stających się jego świadkami i bardzo często jego ofiarami.
Umiejętności: czytanie ze zrozumieniem, praca w grupie, rozwijanie umiejętności argumentowania, wnioskowania i prowadzenia dyskusji; świadomość dziedzictwa narodowego i historii lokalnej; wskazywanie wzorców postępowania
Dostępność: osoby z niepełnosprawnością ruchową
Szkoły podstawowe - klasy 7-8
Tytuł: Cywil podczas wojny (lekcja warsztatowa)
Opis: Podczas warsztatów edukacyjnych zastanowimy się nad losem ludności cywilnej w Warszawie od początku niemieckiej okupacji i poznamy motywacje młodych ludzi, którzy przystąpili do konspiracji. Uczniowie dowiedzą się na czym polegały strategie przetrwania kolejnych miesięcy w okupowanej stolicy: o mieszkańcach Warszawy uczestniczących w akcjach sabotażowych oraz w tajnej edukacji. Uczestnicy zajęć edukacyjnych będą analizowali dokumenty źródłowe oraz teksty literackie. W czasie dyskusji poznamy pojęcie oporu cywilnego i jego różnych form. Celem zajęć jest pokazanie losu jednostek – mieszkańców Warszawy, których dotychczasowe życie brutalnie przerwała wojna i jej następstwa.
Umiejętności: rozwijanie umiejętności krytycznego i logicznego myślenia, rozumowania, argumentowania, wnioskowania i prowadzenia dyskusji; praca w grupie.
Dostępność: osoby z niepełnosprawnością ruchową
Szkoły podstawowe - KLASY 7-8; szkoły ponadpostawowe
Tytuł: Pokaz filmu „Portret żołnierza” połączony z dyskusją
Opis: Pokaz filmu opartego na wspomnieniach Wandy Traczyk-Stawskiej ps. „Pączek”, która jako nastolatka walczyła w Powstaniu Warszawskim. Dzieło, składające się z mnóstwa rzadkich materiałów filmowych oraz zdjęć uchwyconych podczas Powstania Warszawskiego, przeplatane jest wypowiedziami bohaterki, które pomagają nam uzmysłowić sobie trudy życia pod okupacją. Pomagają również zrozumieć silną potrzebę odwetu za terror zadany jej miastu oraz masakry niewinnych cywilów. Mając zaledwie 17 lat, Wanda chwyciła za broń u boku Armii Krajowej, by walczyć z Niemcami twarzą w twarz i by przekonać się – jak sama mówi – „kto jest lepszy, szybszy, odważniejszy i komu sprzyja szczęście.”
Po filmie edukator przybliży postać głównej bohaterki filmu i zainicjuje dyskusję dotyczącą wzorców postępowania w trakcie wojny.
„Portret Żołnierza”, reż. Marianna Bukowski, Polska, Wielka Brytania 2015 r., 58 min.
Czas trwania: 90 minut
Podstawa programowa: Historia: XXXI.3;XXXII.1,2;XXXIII.1.4.5; Etyka: II.8.1-5
Dostępność: osoby z niepełnosprawnością ruchową
Tytuł: Opowieści o Powstaniu Warszawskim
W tej lekcji, dla najstarszych uczniów, wsłuchamy się w intymne opowieści o Powstaniu i – wspólnie pracując w podgrupach – zrekonstruujemy na ich podstawie to, jak wyglądały losy ludności Warszawy podczas 63 dni Powstania.
Z napisaniem książki Pamiętnik z powstania warszawskiego Miron Białoszewski czekał aż do roku 1968: ponad 20 lat od opisywanych wydarzeń. Mówił, że szukał odpowiedniej formy, dopóki nie uświadomił sobie, że najlepszy jest język prosty – ten którym opowiadał o swoich przeżyciach w czasie rozmów z różnymi ludźmi.
Odsłuchamy fragmentów Pamiętnika…, a następnie odwiedzimy razem wystawę stałą Izby Pamięci, która symbolicznie daje głos osobom pochowanym na Cmentarzu Powstańców Warszawy.
Prozę Białoszewskiego zestawimy w ten sposób z relacjami osób zaproszonych przez artystę, Krzysztofa Wodiczko. W Głosach pamięci – bo taki tytuł nosi prezentowana praca – artysta wykorzystał autentyczne nagrania świadków Powstania i ich bliskich. Bardzo osobiste wspomnienia osób, które przeżyły te wydarzenia, i najbliższych członków ich rodzin zostały nagrane w latach dwudziestych XXI wieku, prawie 80 lat po Powstaniu.
Czas trwania: 90 minut
Dostępność: osoby z niepełnosprawnością ruchową, w spektrum autyzmu, z niepełnosprawnością wzroku
Umiejętności: czytanie ze zrozumieniem, wnioskowanie, posługiwanie się przykładami, rozwijanie wrażliwości moralnej, analiza źródeł historycznych, rozumienie komunikacji mówionej, rozwijanie postaw społecznych i poczucia tożsamości lokalnej, nauka wyrażania emocji, ćwiczenie współpracy w grupie, przyswojenie wiedzy o sytuacji ludności cywilnej podczas Powstania Warszawskiego, o przykładach eksterminacji ludności
Podstawa programowa: historia – zakres rozszerzony XLVII.3, o zagadnieniu planowanego wyniszczenia ludności podczas okupacji niemieckiej – podstawa programowa: historia – zakres podstawowy XLVIII.4, o następstwach Powstania – podstawa programowa: zakres podstawowy L.8, o prawach człowieka i przykładach ich łamania – podstawa programowa: edukacja obywatelska.
Dla wszystkich etapów edukacji
Tytuł: Drzewa i pomniki. Pamięć o powstaniu warszawskim zapisana w zieleni i kamieniach (lekcja spacerowa)
Opis: Co wspólnego mają pamięć o historii Polski i Warszawy ze zmiennością pór roku? Czego uczą nas spadające liście i dlaczego czekamy na rozkwitające gałęzie drzew? Czemu w opowieści o historii potrzebna jest cisza, tak jak przyrodzie zimowy sen? Paradoksalnie niezwiązane ze sobą wątki – przyroda i pamięć będą naszymi przewodnikami w Parku Powstańców Warszawy. Na jego terenie znajduje się Cmentarz Powstańców Warszawy – największa nekropolia, na której pochowani są razem cywile i żołnierze, którzy stracili życie w wyniku sierpniowego zrywu. Podczas spaceru zapoznamy się z historią cmentarza i parku oraz symboliką znajdujących się na ich terenie pomników. Wielowątkowa opowieść o Powstaniu Warszawskim oraz pamięci o nim pozwoli uczniom zrozumieć perspektywę cywilów podczas okupacji Warszawy oraz różne spojrzenia na ocenę samego Powstania.
Umiejętności: świadomość własnego dziedzictwa i historii lokalnej, wprowadzanie uczniów w świat wartości, wskazywanie wzorców postępowania i budowanie relacji społecznych;
Dostępność: osoby z niepełnosprawnością ruchową
Informacje praktyczne
Terminy: wtorek-niedziela
Godziny: od 1 kwietnia do 1 listopada – 11:00 do 18:00, od 2 listopada do 31 marca – 9:00 do 16:00
Maksymalna liczba uczestników: 30 osób
Miejsce spotkania: ul. Wolska 168
Koszt: 250 zł
Zgłoszenia przyjmuje: Julia Jankowska,
e-mail: julia.jankowska@muzeumwarszawy.pl,
tel.: +48 665 645 605
Partner edukacji Muzeum Warszawy – PGE Polska Grupa Energetyczna S.A.
