16.06.2026 / Aktualności, Muzeum – Miejsce Pamięci Palmiry, Stolen Memory
Wystawa #StolenMemory w Muzeum – Miejscu Pamięci Palmiry
Od 28 maja do 22 czerwca 2026 roku w Muzeum – Miejscu Pamięci Palmiry (ul. Droga Palmirska 1, 05-152 Czosnów) prezentujemy polsko-ukraińską wystawę #StolenMemory, przygotowaną przez Arolsen Archives – Międzynarodowe Centrum Badań Prześladowań Nazistowskich.
Ekspozycja opowiada historie ofiar nazistowskich prześladowań poprzez przedmioty odebrane im w chwili aresztowania i osadzenia w obozach koncentracyjnych. Jednocześnie zachęca odwiedzających do włączenia się w poszukiwania rodzin, którym po latach zwracane są te bezcenne pamiątki.
Partnerem wystawy w Polsce jest Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie, natomiast w Ukrainie organizacja pozarządowa Tolerspace Kyiv. Projekt po raz kolejny otrzymał wsparcie Federalnego Ministerstwa Spraw Zagranicznych Niemiec.
Historie zapisane w przedmiotach
Wśród zachowanych depozytów znajdują się obrączki ślubne, zegarki, portfele ze zdjęciami, długopisy i inne osobiste przedmioty należące do więźniów obozów koncentracyjnych. Dla wielu rodzin są one ostatnim materialnym śladem po bliskich, którzy padli ofiarą nazistowskiego terroru.
Kampania #StolenMemory od 2016 roku prowadzi działania mające na celu odnalezienie krewnych ofiar i zwrot zachowanych depozytów. Dzięki międzynarodowej współpracy udało się już odnaleźć ponad 1100 rodzin na całym świecie, w tym około 400 w Polsce. Rok 2026 jest rokiem jubileuszowym projektu.
Zdjęcia prezentowanych na wystawie przedmiotów oznaczono kategoriami „poszukiwani” oraz „odnalezieni”. Pierwsza z nich obejmuje pamiątki, których właścicieli lub ich krewnych wciąż nie udało się odnaleźć. To również apel skierowany do odwiedzających o pomoc w dalszych poszukiwaniach. W archiwach Arolsen Archives nadal znajduje się blisko 2000 przedmiotów oczekujących na zwrot, w tym kilkaset należących do osób pochodzących z Polski oraz 70 związanych z Ukrainą.
Druga kategoria przedstawia historie zakończone sukcesem – przedmioty, które po wielu dekadach wróciły do rodzin ofiar. Dzięki nim można poznać zarówno losy prześladowanych osób, jak i niezwykłe historie odnajdywania ich bliskich.
Pamięć o przeszłości w cieniu współczesnej wojny
Wystawa miała już w 2024 roku trafić do miast zachodniej Ukrainy, skąd pochodziło wielu właścicieli przechowywanych depozytów. Wybuch pełnoskalowej wojny uniemożliwił jednak realizację tych planów. W 2026 roku udało się przygotować kolejną trasę wystawy – ekspozycje plakatowe odwiedzą 11 ukraińskich miast, od Lwowa przez Kijów po Dniepr.
Współczesny kontekst wojny w Ukrainie sprawia, że ekspozycja nabiera dodatkowego znaczenia. Opowiada nie tylko o przeszłości, ale również o zagrożeniach, które wciąż pozostają aktualne.
Międzynarodowe działania edukacyjne
#StolenMemory to nie tylko wystawa. Projektowi towarzyszą seminaria internetowe, kampanie w mediach społecznościowych oraz międzynarodowe programy edukacyjne. Od 2019 roku, we współpracy z Polsko-Niemiecką Współpracą Młodzieży, Arolsen Archives organizują spotkania młodzieży z Polski, Niemiec i Ukrainy. Uczestnicy seminariów odbywających się w Międzynarodowym Domu Spotkań Młodzieży w Oświęcimiu poznają historie ofiar nazizmu oraz uczą się pracy z materiałami archiwalnymi.
Ważnym elementem projektu jest również portal internetowy kampanii, zawierający animowane filmy, historie multimedialne oraz bezpłatne materiały edukacyjne przeznaczone dla szkół i instytucji kultury. Materiały te zostały wyróżnione w 2021 roku prestiżową nagrodą Grimme Online Award w kategorii „Wiedza i edukacja”.
Program towarzyszący w Palmirach
Osobiste przedmioty, odnalezione w archiwach Arolsen Archives, poruszająco przypominają relikwie przechowywane w Palmirach. Właśnie dlatego ta wystawa znajduje tu swoje naturalne miejsce. W przestrzeni, gdzie również chronimy ostatnie ślady po ludziach, których życie przerwał totalitarny system przemocy.
Wystawie towarzyszą wydarzenia związane z 80. rocznicą zakończenia ekshumacji w Palmirach.
13 czerwca (sobota), godz. 12:00
Prace badawcze w Palmirach, wykład Jolanty Mikołajczyk, archeolog z Biura Poszukiwań IPN
13 czerwca (sobota), godz. 13:00
Początki upamiętnienia w Palmirach, wykład Marii Kamińskiej, kustoszki z Muzeum–Miejsca Pamięci Palmiry
20 czerwca (sobota), godz. 12:00
Oprowadzanie po Muzeum w Palmirach
O Arolsen Archives
Arolsen Archives to międzynarodowe centrum badań prześladowań nazistowskich z najobszerniejszym na świecie archiwum ofiar i ocalałych. Zbiór ten, zawierający 30 milionów dokumentów i wzmianki o około 17,5 mln osób, jest częścią Światowego Dziedzictwa UNESCO („Pamięć świata”). Od 2015 r. archiwum publikuje w archiwum online oryginalne dokumenty dotyczące różnych grup ofiar reżimu nazistowskiego, co stanowi ważne źródło wiedzy dla współczesnego społeczeństwa. Obecnie znajduje się w nim ponad 28 milionów dokumentów – listy deportacyjne, dokumenty dotyczące zatrzymań, rejestry osób zaginionych i wiele innych.
Zdjęcia: Tomek Kaczor
Partner edukacji Muzeum Warszawy – PGE Polska Grupa Energetyczna S.A.
