15.09.2025 / Aktualności, Kultura online, Muzeum Warszawskiej Pragi, Prawobrzeżni
Aleksander Czuperski
Aleksander Czuperski (1923-2004) – pływak, zawodnik i trener piłki wodnej, reprezentant Polski, wychowawca pokoleń waterpolistów. Brat pływaczki, instruktorki i sędzi pływackiej Józefy „Buby” Czuperskiej.
Wychował się w rodzinie kolejarskiej. Zarówno rodzice, jak i rodzeństwo byli zafascynowani sportami wodnymi, wiele czasu spędzając nad Wisłą, na prowadzonej przez rodzinę matki przedwojennej plaży braci Kozłowskich. Czuperscy mieszkali na Kamionku, w kamienicy przy ul. Skaryszewskiej 10. Przy tej samej ulicy, po sąsiedzku (pod ósemką) w latach 30. XX wieku działało Gimnazjum im. gen. Jakuba Jasińskiego, do którego uczęszczał Aleksander.
Aleksander Czuperski zadebiutował w 1937 r., podobnie jak jego siostra Buba, w długodystansowym wyścigu Wisłą z Wilanowa do Warszawy, zdobywając puchar dla najmłodszego uczestnika. Uprawiał pływanie, ale dość wcześnie zainteresował się popularną przed wojną dyscypliną – piłką wodną.
Jego pływacką karierę przerwała wojna, ale w czasie okupacji uczestniczył w konspiracyjnych zawodach pływackich rozegranych w 1943 r. Jako żołnierz AK brał udział w Powstaniu Warszawskim. W trudnych powojennych warunkach, wobec braku infrastruktury sportowej, zainicjował treningi i zawody pływackie na Wiśle.
W mistrzostwach Warszawy w 1946 r. wystąpił w barwach klubu Elektryczność, wygrywając na dystansach 200 i 400 m stylem dowolnym oraz 100 m stylem grzbietowym. W 1948 r. jako waterpolista Elektryczności po raz pierwszy zdobył mistrzostwo Polski w tej dyscyplinie.
Potem przez długie lata trenował i pracował w Legii, gdzie łączył rolę zawodnika piłki wodnej, kapitana drużyny i jej trenera. Dzięki jego metodom szkoleniowym warszawscy waterpoliści zaczęli osiągać znakomite wyniki. Z drużyną Legii jedenastokrotnie zdobył tytuł Mistrza Polski waterpolo – po raz ostatni w 1965 r. Z tego powodu team legionistów okrzyknięto nawet mianem „watermonopolisty”. Łącznie jako trener zdobył z zespołem piłkarzy wodnych Legii 26 medali (11-9-6). Wychowankowie Aleksandra Czuperskiego (razem z zawodnikami Ogniwa/Polonii Bytom) stanowili podstawę powojennej reprezentacji Polski w piłce wodnej.
Był opiekunem klubowych sekcji w dwóch dyscyplinach: pływackiej i piłki wodnej. Dużo czasu poświęcał młodym pływakom. Pod okiem trenera Aleksandra Czuperskiego w latach 60. XX w. odnosił sukcesy w drużynie juniorów waterpolo Legii przyszły mistrz świata i mistrz olimpijski w pięcioboju nowoczesnym, Janusz Pyciak-Peciak. Co ciekawe, tuż po wojnie w sekcji pływanie trenowała m.in. młodziutka Agnieszka Osiecka, która po latach w „Szpetnych Czterdziestoletnich” pisała: „Nasz trener, człowiek świętej cierpliwości – Olek Czuperski – wiązał ze mną pewne nadzieje”. Jak napisali Marek Kondraciuk i Edward Grzegorz Samoraj: „Jeszcze jako czynny zawodnik prowadził treningi nie tylko z waterpolistami, ale także przygotowywał liczne grono pływaków do największych światowych imprez. Był też trenerem kadry. Wychował i wyszkolił dziesiątki świetnych zawodników.”
Wśród wychowanków Aleksandra Czuperskiego byli m.in.: Jerzy Boniecki – rekordzista Polski i mistrz Polski w stylu grzbietowym, olimpijczyk z Helsinek 1952, czy olimpijczyk Józef Lewicki.
W roli trenera trener i zawodnika brał udział w wielu międzynarodowych rozgrywkach sportowych, w których występowała kadra polskich pływaków i waterpolistów. Uczestniczył m.in. w XV Igrzyskach Olimpijskich w Helsinkach. Był aktywnym członkiem Polskiego Związku Pływackiego. Bardzo przeżył likwidację sekcji pływackiej Legii oraz zamknięcie (w 1987 r.) i zniszczenie basenów przy Łazienkowskiej. Do końca miał nadzieję, że drużyna odrodzi się i znów będzie osiągać sukcesy.
Opracowała: Jolanta Wiśniewska
Dowiedz się więcej:
M. Kondraciuk, E.G. Samoraj, Z ręki do ręki. Historia waterpolo, Warszawa 2023
Filmowy został zrealizowany w ramach projektów rewitalizacyjnych dofinansowanych przez Miasto Stołeczne Warszawa.
