15.09.2025 / Aktualności, Kultura online, Muzeum Warszawskiej Pragi, Prawobrzeżni
Józefa „Buba” Czuperska
Józefa „Buba” Czuperska (1920-1993) – pływaczka, instruktorka pływania, trenerka, sędzia pływacka, mieszkanka Kamionka, siostra pływaka i waterpolisty Aleksandra Czuperskiego.
Wychowała się na przedwojennej nadwiślańskiej plaży Braci Kozłowskich, prowadzonej przez rodzinę matki. Tam, razem z braćmi – Aleksandrem i Stanisławem – nauczyła się pływać. Pochodziła z kolejarskiej rodziny, która w latach 30. XX wieku zamieszkała w kamienicy przy ul. Skaryszewskiej 10. Ojciec Józefy (nazywanej Bubą) pracował jako maszynista parowozu, najpierw na Kolei Warszawsko-Wiedeńskiej, a potem na linii warszawsko-terespolskiej. Matka – Józefa z Kozłowskich – była jedną z pierwszych instruktorek pływania w Warszawie.
Buba uczęszczała do praskiego żeńskiego Gimnazjum im. Zofii Łabusiewicz. Jeszcze jako uczennica wzięła udział w 1934 r. w wyścigu pływackim Wisłą z Wilanowa do Warszawy. Był to siedmiokilometrowy maraton, organizowany corocznie przez Oficerski Yacht Klub w Warszawie. Wśród startujących kobiety stanowiły zdecydowaną mniejszość. Czternastoletnia dziewczynka przybyła na metę jako pierwsza z kobiet, na 11 miejscu, pokonując kilkudziesięciu doświadczonych zawodników. Zwróciła uwagę jury i dziennikarzy, którzy pisali: „Mamy tutaj do czynienia z pewnością z nieprzeciętnym talentem, którym winien się zaopiekować związek pływacki.”
Medal za zajęcie I miejsca wśród pań w wyścigu Wilanów – Warszawa, 1934. zb. rodzinne Jacka Czuperskiego
Sukces ten zachęcił Bubę do kolejnych startów, przede wszystkim w wyścigach międzyszkolnych i klubowych, organizowanych na warszawskich pływalniach. W 1937 r. wystąpiła w barwach AZS, wygrywając rywalizację na 100 m stylem klasycznym. AZS posiadał wówczas najsilniejszą sekcję pływacką w Polsce, w której sukcesy odnosiły także kobiety. Klub dysponował odkrytym basenem treningowym na jeziorku Kamionkowskim, po prawej stronie Wisły, niedaleko mieszkania Czuperskich. Pływaczka wielokrotnie brała jeszcze udział w zawodach Wilanów-Warszawa, osiągając bardzo dobre rezultaty.
W 1939 roku Józefa Buba Czuperska uzyskała tzw. małą maturę w Gimnazjum im. Zofii Łabusiewicz. Wybuch wojny przerwał jej dalszą edukację, uniemożliwił również rozwój kariery sportowej.
Po zakończeniu wojny była zmuszona szukać pracy jako instruktorka pływania. Ostatecznie na wiele lat związała się z dawną pływalnią YMCA przy ul. Konopnickiej, prowadzoną przez Stowarzyszenie „Ognisko”, a potem Młodzieżowy Dom Kultury (MDK). Pracowała także jako trenerka młodzieży w nowo powstałej sekcji Szkolnego Związku Sportowego (SKS). Okresowo prowadziła zajęcia na innych warszawskich obiektach: na pływalni Centralnego Warszawskiego Klubu Sportowego (Legia), czy w Szkolnym Wojewódzkim Ośrodku Sportowym nr 2 przy ul. Miedzeszyńskiej.
Pracując w MDK i SKS do początku lat 70. XX wieku nauczyła pływać około 15 tysięcy dzieci i młodzieży. Wśród jej wychowanków byli m.in.: reprezentant Polski Adam Adamowski, mistrzyni Polski SKS Barbara Pawlicka, czy reprezentantka Polski, mistrzyni świata na Olimpiadzie Głuchoniemych w Waszyngtonie (1965) Józefa Czerwińska.
Buba Czuperska prowadziła także obozy treningowe dla młodzieży z sekcji pływackiej CWKS Legia. Opiekowała się m.in. młodą Agnieszką Osiecką, która jako uczennica z powodzeniem uprawiała pływanie. Jednocześnie realizowała się jako sędzia pływacka. Sędziowała w zawodach pływackich o randze krajowej i międzynarodowej, m.in. w Mistrzostwach Polski w Pływaniu w 1953 i 1955 r., czy w zawodach Polska-Węgry w 1953. Przez wiele lat była aktywna w Polskim Związku Pływackim, czego dowodem są zachowane dyplomy i dokumenty.
Swoją pasję dzieliła z bratem Aleksandrem Czuperskim – pływakiem, piłkarzem wodnym i trenerem piłki wodnej, przez wiele lat związanym z sekcją pływacką Legii.
Opracowała: Jolanta Wiśniewska
Zdjęcie główne: Buba Czuperska na plaży Poniatówka, l. 30. XX w., zb. rodzinne Jacka Czuperskiego
Dowiedz się więcej:
Jolanta Wiśniewska, Józefa „Buba” Czuperska (1920-1993). Portret pływaczki, „Kronika Warszawy” 2/2024, s. 34-53
Józefa „Buba” Czuperska była jedną z bohaterek wystawy w Muzeum Warszawskiej Pragi „Prawobrzeżne” (22 listopada 2023 roku – 21 lipca 2024 roku).
Wystawa opowiadała o dziewięciu kobietach związanych z prawobrzeżną Warszawą, które łączyła ambicja, determinacja i chęć dokonywania zmian – i we własnych życiorysach, i w otaczającym je świecie. Miały różne zajęcia i cele, stawały przed innymi wyzwaniami. Były niezależne, zdeterminowane i zaangażowane w pomoc innym, przetarły szlaki dla wielu kobiet.
Filmowy portret z cyklu „Prawobrzeżne” został zrealizowany w ramach projektów rewitalizacyjnych dofinansowanych przez Miasto Stołeczne Warszawa.
