18 marca – 6 września 2026 roku
wt., śr., pt., sob. 11-19, czw. 11-20, niedz. 11-18
20 zł normalny, 15 zł ulgowy, czwartek 1 zł

Aleksander Minorski. Fotografia to interwencja

Wernisaż wystawy – 18 marca (środa), godz. 18:00

---

Monograficzna wystawa otwierająca jubileuszowy rok 90-lecia Muzeum Warszawy.

Czy fotografia może zmieniać rzeczywistość? Czy obraz ukazujący biedę lub pracę ponad siły może stać się wezwaniem do pomocy i impulsem do poprawy warunków życia?

Aleksander Minorski (1906–1982) był przekonany, że tak. Fotograf, filmowiec i pisarz — dziś nazwalibyśmy go także aktywistą — traktował fotografię przede wszystkim jako narzędzie społecznego zaangażowania i realnej interwencji.

Monograficzna wystawa poświęcona artyście otwiera jubileuszowy rok 90-lecia Muzeum Warszawy i przypomina twórcę, dla którego najważniejsze było działanie na rzecz osób żyjących w ubóstwie i na peryferiach życia społecznego. Twórczość Minorskiego pozostaje dziś niemal nieobecna w powszechnej świadomości. Wystawa prezentuje fotografie, filmy i teksty artysty, skupione na losach osób wykluczonych i marginalizowanych, a przede wszystkim ukazuje stojącą za nimi postawę i przekonania.

Rok 2026, w którym przypada 120. rocznica urodzin Aleksandra Minorskiego, stwarza okazję do ponownego odczytania jego dorobku — być może już bez uprzedzeń, które przez dekady kształtowały odbiór twórców o komunistycznych poglądach.

„Niepiękne dzielnice”

Ekspozycja jest zarazem opowieścią o rzadko oglądanym obliczu Warszawy — robotniczej i ubogiej z lat 30. XX wieku, a także miasta odbudowanego po wojnie, pełnego nowych osiedli powstających w latach 60. i 70.

Wystawa prowadzi przez biografię i dorobek Minorskiego — od jego pierwszych kontaktów ze środowiskiem komunistycznym (prezentowane są m.in. rzadko eksponowane dziś prace artystów związanych z ugrupowaniem Czapka Frygijska) i ważnego zlecenia polegającego na dokumentowaniu dramatycznych warunków mieszkaniowych robotników na początku lat 30. XX wieku. Z fotografii tych wyłania się obraz przedwojennej Warszawy daleki od sentymentalnych wyobrażeń — miasta głębokich nierówności społecznych. Zapadające się domy robotników, zniszczone mieszkania bezrobotnych, dzieci bawiące się w rynsztokach, ciężka praca piaskarzy nad Wisłą, ale także wysiłki podejmowane w walce o lepsze życie, jak na przykład budowa nowego osiedla na Kole.

Fotografia jest polityczna

Ważnym wątkiem wystawy jest polityczny wymiar twórczości Minorskiego. Szczególna uwaga poświęcona została publikacji Dola i niedola naszych dzieci (1938), będącej wezwaniem do roztoczenia opieki nad młodymi osobami i zmiany warunków ich życia. Była wyjątkowa zarówno pod względem projektu graficznego, jak i wykorzystania w nim fotografii. Broszurę tę odczytano jako krytykę władz, a jej nakład niemal w całości zniszczono.

Po wojnie: ciągłość spojrzenia

Powojenne filmy i fotografie Minorskiego ukazują perspektywę twórcy, który okres okupacji i pierwsze lata odbudowy Polski spędził poza krajem. W latach 60. i 70. dokumentował pochody pierwszomajowe, powracał też do miejsc fotografowanych przed wojną, poszukując śladów dawnej, ubogiej zabudowy. Obserwował nowe osiedla na Moczydle, Szczęśliwicach, Grochowie czy Bródnie. Przedstawiał je jako spełnienie przedwojennych postulatów o poprawie warunków mieszkaniowych — dowód na interwencyjną moc fotografii.

Wystawa historyczna, pytania aktualne

Choć wystawa ma charakter historyczny, w wielu obszarach pozostaje niezwykle aktualną wypowiedzią na temat problemów mieszkalnictwa, pracy ponad siły, praw dzieci oraz — przede wszystkim — roli i znaczenia fotografii w debacie publicznej. To właśnie fotografia była dla Minorskiego sposobem opowiadania o codzienności ludzi wykluczonych:

„Chodziłem po przedmieściach. Ludzie żyli na ulicy, na podwórkach, uciekali z ciasnych, dusznych mieszkań. Zaglądałem do bram. Każda, zwłaszcza w drewniakach, wyglądała jak scena w teatrze. Każda była nowym, odrębnym światem. Za ciemnymi wnękami bram widać było kobiety. Prały bieliznę. Schła w słońcu, wydymana wiatrem. Dzieci bawiły się rupieciami. Mężczyźni grali w karty, omawiali swe sprawy” — wspominał.

Dialog ze współczesnością

Na wystawę składa się blisko 300 obiektów, pochodzących głównie ze zbiorów Muzeum Warszawy. Prace wypożyczone m.in. z Muzeum Niepodległości, Muzeum Narodowego oraz Wytwórni Filmów Dokumentalnych i Fabularnych w istotny sposób dopełniają prezentowaną narrację.

Wystawie towarzyszą również dzieła współczesnych artystów zaproszonych do dialogu z twórczością Minorskiego. Zespół Hańba! nagrał utwory oddające niespokojny klimat polityczny lat 30., oparte na poezji z tamtego okresu. W osobnej sali prezentowana jest panoramiczna produkcja nominowanego do Oscara duetu Magdaleny Hueckel i Tomasza Śliwińskiego, inspirowana zarówno fotografiami Minorskiego, jak i jego niespełnionym przedwojennym marzeniem o stworzeniu własnego filmu.

Dostępność jako integralna część projektu

Jednym z kluczowych założeń wystawy jest uwzględnienie potrzeb różnych grup odbiorców w zakresie dostępności. Na podstawie wybranych fotografii Minorskiego przygotowano pomoce dotykowe dla osób z niepełnosprawnościami wzroku. Ułatwią one zrozumienie jego twórczości oraz przybliżą podstawowe pojęcia fotografii, takie jak światło, kadr, perspektywa czy ruch. Ta część ekspozycji pomaga także odpowiedzieć na pytanie, czym jest fotografia — co nabiera szczególnego znaczenia w roku, w którym przypada 200. rocznica powstania pierwszego w historii zdjęcia.

Odbędą się również oprowadzania po wystawie dla osób z niepełnosprawnościami.

Wydarzenia towarzyszące

Program edukacyjny i warsztatowy towarzyszący wystawie został przygotowany z myślą o wszystkich grupach odbiorców niezależnie od wieku. Obejmuje lekcje muzealne dla szkół ponadpodstawowych, warsztaty rodzinne oraz zajęcia dla młodzieży i dorosłych. W jego ramach proponujemy m.in. spotkanie poświęcone społecznej roli fotografii i postawie Aleksandra Minorskiego, a także warsztaty twórcze inspirowane jego pracami, od działań sensorycznych i projektowych po eksperymenty z kolażem fotograficznym i rysunkiem. W programie nie zabraknie również wydarzeń dla seniorów: warsztatów fotograficznych oraz oprowadzań kuratorskich.

Równolegle zaplanowaliśmy program spotkań, dyskusji i oprowadzań autorskich, które pogłębią tematy obecne na wystawie. Zaproszone ekspertki i eksperci opowiedzą o fotografii i jej społecznej funkcji, a także o zagadnieniach podejmowanych przez Minorskiego, w ujęciu historycznym i współczesnym. Zastanowimy się również nad politycznym wymiarem jego twórczości. W programie znajdzie się spacer po osiedlu TOR oraz, w rocznicę urodzin artysty, specjalne oprowadzanie muzyczne zespołu HAŃBA.

Kolofon

Kuratorka: Karolina Puchała-Rojek

Producentka: Katarzyna Jolanta Górska

Projekt wystawy: MatosekNiezgoda

Projekt graficzny wystawy: Alina Rybacka-Gruszczyńska

Film DOLA-NIE-DOLA: Magdalena Hueckel & Tomasz Śliwiński, animacja AI i compositing: Anna Skoczeń, muzyka: Stefan Wesołowski, dźwięk: Michał Korzeniowski

Ścieżka dźwiękowa : zespół Hańba!, w składzie: Andrzej Zamenhof (Andrzej Zagajewski), Tadeusz Król (Wojciech Wędzicha), Antoni Skwarło (Sebastian Kaszyca), Ignacy Woland (Jakub Lewicki)

Prezentacje multimedialne: Wojciech Zahaczewski, Ludwika Białkowska, Rafał Starościński (Modeon), Radek Pater, Paweł Wolski (Eidotech)

Pomoce dotykowe: Adrianna Lau, Jan Godzimirski (Wielozmysły)

Kierowniczka projektu, pomoc w porządkowaniu zbioru: Katarzyna Adamska

Identyfikacja miejsc, opracowanie ikonografii: Piotr Głogowski

Redakcja językowa i korekta: Ewa Kiedio

Tłumaczenie na język angielski: Aleksandra Szymczyk

Inwentaryzacja i reinwentaryzacja zbioru: Aneta Matuszewska, Sebastian Pierścieniak, Katarzyna Reszka (koordynacja)

Konserwacja odbitek: Julia Kłosińska

Konserwacja negatywów: Julia Kłosińska, Katarzyna Szymczuk

Konserwacja archiwaliów: Igor Nowak

Digitalizacja: Adrian Czechowski, Michał Matyjaszewski, Anna Sulej

Postprodukcja: Eliza Kowalska-Małek

Koordynacja digitalizacji: Mikołaj Kalina

Przygotowanie zdjęć do druku : Maciej Chodziński

Wypożyczenia zewnętrzne: Janusz Kurczak

Wypożyczenia wewnętrzne: Tomasz Lewandowski, Dorota Parszewska, Zuzanna Sieroszewska-Rolewicz

Oprawa: Marta Bulińska (IDoArt), Zofia Cur, Ksenia Góreczna, Ewa Lenczewska, Katarzyna Radecka, Piotr Popławski, Katarzyna Szymczuk (oprawa konserwatorska)

Realizacja: Michał Bogumił, Marta Galewska, Paweł Grochowalski, Krzysztof Kwiatkowski, Piotr Lipiński, Monika Mazurek, Artur Miniewicz, Ewa Nowak-Mitura, Katarzyna Radecka, Tomasz Raubo, Leszek Sokołowski, Michał Tański, Filip Wielechowski-Olszak, Adam Wrzosek, Aleksandra Złotowska

Pracownia Tryktrak – Jakub Kamiński

Program publiczny: Dorota Stolarska-Kultys

Program edukacyjny do wystawy: Anna Lorek-Maciejuk, Krystyna Stroynowska, Marta Zdanowska

Koordynacja dostępności, przygotowanie audiodeskrypcji: Karolina Sawicka

Konsultacje z zakresu dostępności: Kamila Albin

Komunikacja: Anna Dobrowolska-Balcerzak, Anna Ładna, Olga Gaertner, Magdalena Nazimek, Nela Sobieszczańska, Martyna Sowińska Pasek vel Paszkowska, Maria Alicja Włodarska

Identyfikacja wizualna materiałów promocyjnych: Joanna Bębenek

System typograficzny wystaw Muzeum Warszawy: Anna Światłowska

Marketing: Małgorzata Czajkowska, Karina Dąbska, Agata Fijałkowska, Agata Fronczyk, Dagmara Jędrzejewska, Jowita Purzycka

Pozyskiwanie środków zewnętrznych: Marzena Michałek-Dąbrowska

Wypożyczenia zewnętrzne: Muzeum Narodowe w Warszawie , Muzeum Niepodległości w Warszawie, WFDiF/FINA , Archiwum UW, Biblioteka UW, Biblioteka IHS UW, osoby prywatne